Woans ick to dat Plattdüütsche un to Klaus Groth komen bün

Von Bernd Rachuth


1985 keem ick vun de Heid no de Heid, as een domols seggen dä: ut de Lön´borger Heid na de Marktstadt Heid. Man do leeg noch ´n orige Tiet dortwüschen: teihn Johr Göttingen mit Studium, Exomen, eerste Statschoonen in´t Arbeitsleven. As wi denn na Heid ümtrocken vör gode 25 Johr, do gung dat glieks eenmol in`t Klaus-Groth-Museum, do heet uns Gertrud Schuldt hartli willkomen. Klaus Groth weer domols för mi sowat as´n olen Bekannten: Gedichten vun em harr ick al to Schooltiet lehrt, un öber den "Quickborn" harr ick öber een Semester in Göttingen bi de Germanisten studeert.

Nu ick Vörsitter vun de Klaus-Groth-Sellschop warrn schall, befraag ick mi mol, woans ick denn eegentli to dat Plattdüütsche un to Klaus Groth komen bün. Denn dat segg ick man frie herut: Plattdüütsch is nich mien Moderspraak, ehrder denn al mien Voder-Spraak. Tohuus hebbt wi - dat verstunn sick vun sülben - hoochdüütsch snackt.

Mien Heimat in de Lön´borger Heid, Bämsen - hüüt jo Bad Bevensen, weer een Lüttstadt, wo sick de Lüüd in de fofftiger un sösstiger Johrn kennen dän un "Goden Dag un goden Wegg"  to´nanner säen, wenn se sick bemööten. Op de Fremdenverkehrskoort kunn´n in de Tiet noch den Dubbelnomen "Luftkurort Bevensen-Medingen" finnen, wieldat Medingen, ehrer dat ´n Kurhuus un ´n Thermolbad gev, de scheunste Siet vun uns Ort weer: dat ole Kloster, de smucke Klosterhoff, de grote Klostermöhl; dat ole Amtshuus, wo domols dat Amtsgericht beinnen weer, dat Forstamt un uns Pastoraat, dat noch de lessde Hannober-König Georg V. dor egens but harr as Utspann op´n Wegg na de Göhrde, den groten Woold bi Lüchow-Dannenbarg.

Dor middenmang leeg uns Wohnung. De Lüüd, de mi Dag för Dag in mien Jungstiet in de Mööt keemen, weern to´n Bispill Frau Ilse von Döring, siet 1943  Äbtissin vun uns Kloster, oder de ole Agnes Meyer mit den Ökelnomen Neschen, högere Dochder vun een´n Landweert, de fröher mol de Klosterhoff ünner Pacht hatt harr; und dor keem Amtsrichter Klock lang den Weg und Forstmeister Mortzfeldt, un Fru von Hindenburg, de Fru vun Oskar un Swiegerdochter vun Reichspräsident Paul von Hindenburg, föhr mit ehr´n VW-Käfer vörbie; jo un op Noberschop wohn Ellen Montua, de mol ´n Hotel bedreven harr, nu blots noch an Gerichtsrefendare vermeeden dä un alle Winter no Sponien gung, üm in de kole Tiet nich to Huus to blieven.

Düsse börgerliche Welt weer hoochdüütsch, dat versteiht sick.Aver dat geev oock de plattdüütschen Lüüd op de anner Siet vun de Bohn: de lütten Buern Otto Schuhmacher, Rudi Schwinge, Wilhelm Kölner, Karl Schwatt-Schult, Hermann Harms. Denn de Handwarkslüüd: Smeed, Schohmaaker, Bäcker, Goarner. Un uns Koopmann Otto Wiegmann - un denn weern dor noch de Gasthüüs un Pangschonen. Op de Siet weer dat Plattdüütsche bigäng. Bi mien´n Fründ Ulli Strampe snacken se all Platt ünner´nanner: Moder, Voder, Grotöllern, de Unkel -
Aver mit uns Jungs güng dat  op Hooch: "Tut Ihr Euch mal fix die Schuh abstreifen", heet dat denn. Domols wull ick geern to düsse Buern- un Handwarkslüüd höörn. Se seeten op ehr´n egen Grund, harrn ´n egen Huus un Hoff un leven in ehr lütte plattdüütsche Welt: wo heff ick mi as Jung dor hentrocken föhlt. Hier kreeg ick de plattdüütsche Spraak mit.

Aver dat geev noch ´n anner Wies, Plattdüütsch to lehrn: In uns lütte Stadt Bämsen geev dat een´n richtigen plattdüütschen Schriftsteller, Fritz Völker, de schreef Theoterstücken un Hörspillen, un denn stunn in´t Blatt: "Familie Pingel" ward tokomen Speeltiet an´t Ohnsorg-Theoter opföhrt, un "Dat Sporkassenbook" wörrn se dor in Bremen rutbringen, un de Rundfunk harr wedder ´n Hörspill annohmen, dat heet "Twintig Eier" un vertellt, wo dat üm de Eier ton´n Striet op Noberschop komen weer.

Fritz Völker schreef aver uck lütte Vertelln. Un nu so üm un bi 1967 fung uns Textilhuus Kröger in Bämsen an, eenmol in´n Maand  ´n egen Blatt mit jemehr egen Werbung Hus bi Hus to verdeelen - un dor stunn allerwegens ´n niege Geschicht vun Fritz Völker binnen: "Sien beste Koh", "Dat Erdbeven", "De blaupunktierte Pullover", "Neddersassenkopp" - ick heff dor hüüt noch ´n poor Utgaven vun,  un ick kann mi noch op männigeen Geschicht besinnen. Ick interesseer mi dorför, wat bi uns op Noberschop speel - dor bi de Frünnen und de plattdüütschen Lüüd. Heimatkunde harr in de Grundschool mien allerbest Fach wesen, in´n  Schoolfunk höör ick geern "Neues aus Waldhagen", un wenn wi ann´n Sünnobend obends mit Oma und Opa Klock Viddel na acht Ohnsorg-Theoter kieken kunnen; ""Dat Hörrohr", "Snieder Nöhring", "Meister Anecker" oder "Tratsch in Treppenhuus", denn weer ick geern dorbi un stell mi vör, dat wörr sick alleens blangenbi in Bämsen afspeeln.

De tweete Dichter, de mi öbern Wegg leep, leev twors ´n Stück wieder langs bi Hamborg, aver sien Vertelln harrn jüst desülbige Neegh to de Lüüd: Dat weer Rudl Kinau. He weer jo eenmol in den Week bi "Hör mol ´n beten to" to höörn. Dat pass för mi jo  blots, wenn ick Ferien harr oder krank weer. Eeenmol leeg ick feverig in´t Bett, 1967, do broch mien Moder mi ´n poor Beuker mit ut den Lesesool vun´t Hotel "Vier Linden". Dorbi weer uck ´n Book vun Rudl Kinau, dat heet "Bi uns an´n Diek" un  dat harr he 1955, in mien Gebortsjohr, na een Dichterlesung dor trüchlaaten - mit egen Ünnerschrift. Ick studeer de Geschichten un lees mi dat luut vör. Dat gung allerbest, blots dat Rudolf Kinau jümmer "van" schreef, wo ick "vun" seggen dä, kunn ick nich recht gellen laaten.

Jo, un in dat Johr 1968 keem ick denn to Klaus Groth. Wi weern in´n Sommer jüst vun de Noordsee ut St. Peter trückkomen, un dat geev ´n Lichtbillervördrag. Dat weer domols so bigäng: Wenn een´n Reis achter sick harr, denn wörrn de Noberslüüd inloden. Nu weer´n wi an de Regh, un mien Moder harr uck in´t Kloster Bescheed geven un sünnerli dat Klosterfrollein Vlasta von Biedermann inloodt, de mit ehr Asthma beus tositten dä un weeten wull, wat St. Peter-Ording ehr woll goot don kunn.

Vun dat Ümstiegen in Hamborg un vun de Reis mit de Marschbohn wörr vertellt, un vun den lütten Bummeltogg, de vun Husum öber de Halvinsel Eiderstedt föhr un an jedeen Melkkann anholen dä. All´ns Land, wat bi de dore Stormfloot 1962 licht un binoh harr vollopen un ünnergohn kunnt. Dat harr man blots so jüst un jüst goot gohn. Klaus Groth, de plattdüütsche Dichtersmann dor boben vun de Küst, harr dat al vun fröher her wunnerbor vör Oogen stellt, un ick lees denn so recht wat schurig ut mien Leesbook:

Ol Büsum liggt in´t wille Haff

Dor meen denn uns Frollein von Biedermann: "O, nein, o nein!", das sei doch nichts für sie, eine so raue und gefahrvolle Weltgegend. "Aber bitte sagen Sie, lieber Herr Rachuth," sä se denn to mien´n Voder, "handelt es sich bei diesem Dichter zufälligerweise um jenen Klaus Groth, in dessen Namen bei uns in der Klosterkirche die Stiftung FVS einen Preis verleiht?" - "Richtig, um eben den handelt es sich," anter mien Voder. "Gerade heute kam nämlich die Einladung für dieses Jahr, vielleicht hat ja der Junge" - un dorbi schuul se na mi röber - "Interesse, auf meiner Karte hineinzugehen? Er ist jung und auf dem Gymnasium, und mich belastet so etwas doch nur."

Mien Voder harr nickköppt, un so seet ick mit 13 Johrn date erste Mol bi dat Festspektokel, to dat de Stiftung FVS in Hamborg Johr üm Johr an´n Obend vör de Bämsen-Dagfohrt in´t Kloster inlooden dä. Un in dat Johr 1968 geev dat twee Priesen: Heinrich Schmidt-Barrien kreeg den Fritz-Reuter-Pries för seien Novelle "De Moorkeerl", un de Klaus-Groth-Pries güng an den Dichtersmann Hans Ehrke ut Kiel. Ick weer mit all mien Sinnen dorbi un nehm all dat Fierliche un Hoge vun düsse Stunn in mi op.

Dat Woort "Laudatio" höör ick dor to´n eersten Mol. Man ick weer jo ´n latinschen Schöler un kunn mi dat översetten: "Loffred" harr dat to bedüden. Un dorin heet dat denn so´n beten opplustert op Hoch: "Als wir Hans Ehrke für den Klaus- Groth-Preis 1968 vorschlugen, waren wir dessen gewiss, dass wir uns damit zu den Wortführern des Dankes machten, den wir Niederdeutschen einem unserer wahrhaft Großen schulden …"

Oha, dat klung jo meist na Goethe un Schiller, un ick harr bannig Respekt vör düssen Dichter, de dor so staatsch vör uns stunn, Hans Ehrke ut Kiel, un de nu ´n lütten Dank opseggen dä, uk op Hooch. Aver denn sloot he sein Wöör mit ´n egen Gedicht "An Klaus Groth". Un dat hett mi gefullen, denn dormit sett he sick sülben nich so wiet na baven, wieldatl jo op´n Thron vun den plattdüütschen Lyrik-Olymp wiet un siet alleen Klaus Groth sitten dä.

Mit düsse Wöör vun Hans Ehrke bün ick egens to Klaus Groth komen, uk wenn ick sien Rull un Bedüden för de platdüütsche Literatur so recht eerst later in´t Studium in Göttingen un denn hier in den Sellschop begriepen kunn - un mit düsse Wöör much ick versöken, as Vörsitter mien Arbeit to don. Hans Ehrke sä domols 1968 in Bämsen, as he sik för den Klaus-Groth-Pries bedanken dä:

An Klaus Groth

Uns Tiet is heel verstöört un overwaak,
se spölt vörbi as Feverdrööm so wöst.
Wi finnt dat Woort nich mehr, dat ehr erlööst.
As deep versteken liggt dat in uns´ Spraak.

Wat instmols du för dien un uns´ Tiet daan,
dat lücht noch hüüt frisch as an´n eersten Dag.
Wi koent man hoepen, dat uns glücken mag,
as du vör Tiet un Tokunft to bestahn.